Ba mẹ có thể làm gì giúp đỡ con trong độ tuổi dậy thì ?

Bên cạnh các thay đổi về thể chất, những chuyển biến bất ngờ trong tâm lý tuổi dậy thì ở con gái và con trai có thể khiến trẻ gặp nhiều bỡ ngỡ. Vậy ba mẹ có thể làm gì giúp đỡ con trong độ tuổi dậy thì ? 

Thay đổi sinh lý đến tâm lý lứa tuổi thiếu niên.

1. Cơ thể

Sự phát triển của hệ xương – chủ yếu là xương tay, xương chân (trừ các ngón chân, ngón tay) rất nhanh. Do vậy ở tuổi này các em không mập béo mà gầy, cao, thiếu cân đối, các em có vẻ lóng ngóng vụng về, không khéo léo trong làm việc, thiếu thận trọng hay làm đổ vỡ… Vì thế đã gây cho các em một biểu hiện tâm lý khó chịu. Chỉ một sự mỉa mai chế giễu nhẹ nhàng về hình thể, tư thế đi đứng của các em đều gây cho các em những phản ứng mạnh mẽ.

2. Tiết tố

Tuyến nội tiết hoạt động mạnh thường dẫn đến sự rối loạn của hoạt động thần kinh. Quá trình hưng phấn chiếm ưu thế rõ rệt, sự ức chế bị kém đi. Do đó, các em dễ bị xúc động, dễ bực mình, dễ nổi giận. Trong thời gian này, ba mẹ thường thấy các em có những phản ứng gay gắt, mạnh mẽ, có những cơn xúc động, không làm chủ được mình, dễ vi phạm kỷ luật.

Tuổi dậy thì khiến các em cảm thấy mình đã trở thành người lớn một cách khách quan. Chính sự thay đổi về mặt sinh lý này đã góp phần tạo nên nguồn gốc làm nảy sinh ở thiếu niên cảm giác về “tính người lớn” của mình. 

Một số nét tâm lý nổi bật ở tuổi dậy thì.

Trong giai đoạn dậy thì này các em cũng bắt đầu có nhiều tò mò hơn về bản thân, về giới tính, suy nghĩ nằm hai giữa giai đoạn trưởng thành và trẻ con rất khó nắm bắt.

Biểu hiện tâm lý:

• Dễ giận dữ, la hét, nhất là khi không được như ý muốn.
• Tranh cãi với cha mẹ, không muốn nói chuyện với người lớn.
• Khao khát tìm kiếm bản thân, trẻ có thể trở nên sôi nổi hơn hoặc bỗng dưng trầm lặng ít nói hơn.
• Thích sự tự do khám phá, cảm thấy chán ghét tức giận nếu bị phụ huynh kiểm soát
• Có thể khóc bất cứ thời điểm nào, thường gặp ở bé gái.
• Tăng hay giảm cân bất thường, đặc biệt ở những trẻ bị stress khủng hoảng nặng.
• Rối loạn giấc ngủ, mất tập trung, chậm chạp, hay quên.
• Học hành giảm sút.
• Tự ti hơn về ngoại hình, luôn cho rằng bản thân mình quá béo, quá gầy, quá nhiều mụn.
• Luôn cảm thấy bi quan về bất kỳ vấn đề gì.
• Muốn thu mình lại, không muốn giao tiếp với ai.
• Có xu hướng nổi loạn hoặc trở nên tự cô lập bản thân.
• Có thể có xu hướng bạo lực nếu phụ huynh không sớm quan tậm và giúp đỡ bé, con bị bạn bè xấu dụ dỗ.
• Mất hứng thú với những điều bé thích ngày thường.
• Có xu hướng tìm đến những bộ phim người lớn để thỏa tính tò mò và giải tỏa cảm xúc, đặc biệt ở bé nam. Tuy nhiên nếu không được giáo dục và hướng dẫn con sớm con rất dễ tìm đến tình dục sớm so với lứa tuổi và gây ra nhiều hệ lụy trầm trọng khác.
• Ở những trẻ cuối dậy thì có thể có xu hướng tìm đến bia rượu, thuốc lá hay các chất kích thích sớm so với lứa tuổi.
• Có thể có những xu hướng tự làm hại bản thân nếu liên quan đến các bệnh lý.
• Có thể xuất hiện những hành vi chống đối, thậm chí là phạm pháp.

Cha mẹ cần làm gì để hỗ trợ con ?

Cha mẹ chính là người quan trọng nhất sẽ hỗ trợ con trong giai đoạn khó khăn này, tuy nhiên không phải ai cũng biết cách xử lý. Nhiều người thường cho rằng giai đoạn này là bình thường, hay cho rằng con “hư” mà không biết rằng bé đang trong thời điểm nhạy cảm. Cha mẹ cần tinh tế hơn trong việc giúp đỡ con để tránh gây ra cảm giác đang kiểm soát cho các con.

Một số điều cha mẹ có thể hỗ trợ con:

• Trấn an con

Với những sự thay đổi và vấn đề con gặp phải phụ huynh hãy nhanh chóng giải thích, trấn an bé đây hoàn toàn là các triệu chứng bình thường, không có gì phải lo lắng hả. Chú ý với bé nam thì nên để bố hướng dẫn còn với bé gái thì nên để mẹ trợ giúp vì lúc này bé đã bắt đầu cảm thấy xấu hổ, ngại ngùng.

• Dành cho con không gian riêng

 Trong độ tuổi này, con cực kỳ khao khát sự tự do, không muốn bị phụ huynh giám sát. Vì thế phụ huynh nên dành cho một không gian riêng tư khi ở nhà như bắt đầu cho con ở phòng riêng nếu con có mong muốn này. Chú ý trước khi vô phòng nên gõ cửa trước hỏi ý con, điều này cũng dần tạo cho bé thói quen tôn trọng lịch sự trước khi vào phòng người khác. Nếu trong giai đoạn này con có những sở thích mới nào đó, phụ huynh cũng nên tôn trọng và cố gắng hỗ trợ con để con có thể biết được mình thực sự thích gì, phù hợp làm gì. Chú ý tới việc quản lý điện thoại của con, đừng quá tò mà hãy tôn trọng quyền riêng tư.

• Trở thành người bạn của con

Thay vì bắt buộc con làm một điều gì đó thì hãy nhẹ nhàng nhờ con giúp đỡ, nói chuyện và tương tác với con như những người bạn.

• Tham gia lớp kỹ năng 

Con bị khủng hoảng tâm lý tuổi dậy thì thường có xu hướng khép mình hoặc nổi loạn vượt khỏi chừng mực ban đầu mà đôi khi chính phụ huynh cũng không thể giải quyết nếu không có kỹ năng. Chính vì thế, phụ huynh có thể cho con tham gia các lớp học kỹ năng, lớp học võ, các khóa rèn luyện quân đội để bé có thể thay đổi bản thân và có hướng phát triển phù hợp hơn.

• Cùng con gặp gỡ chuyên gia tâm lý 

Không phải những vấn đề nào cha mẹ cũng có thể hỗ trợ con giải quyết và không phải phụ huynh nào cũng biết hết những vấn đề tâm lý của trẻ. Vì thế, một sự hỗ trợ thiết thực là cho trẻ đến gặp những chuyên gia tâm lý về lứa tuổi khi gặp những vấn đề khó khăn hay dấu hiệu nặng,