Kí ức được lưu trữ ở đâu?

Bạn có thắc mắc rằng vì sao con người có thể ghi nhớ mọi sự vật, sự việc không? Những kí ức ấy sẽ được lưu trữ ở đâu? Các vùng não có liên quan đến trí nhớ là những vùng nào? Bài viết dưới đây sẽ giải đáp những thông tin trên.

Nguồn: https://qbi.uq.edu.au/brain-basics/memory/where-are-memories-stored 

Giới thiệu

Kí ức không chỉ được lưu trữ trong một phần của bộ não. Các loại kí ức khác nhau được lưu trữ trên các vùng não khác nhau. Đồng thời chúng cũng được kết nối với nhau. Đối với những kí ức tường minh – kí ức về các sự kiện đã xảy ra (theo giai đoạn). Đôi khi là các sự thật hiển nhiên và thông tin (theo ngữ nghĩa) – nằm tại ba khu vực quan trọng của não. Ba khu vực đó là: hồi hải mã, tân vỏ não và hạch hạnh nhân. Kí ức tiềm ẩn, chẳng hạn như kí ức vận động, nằm tại hạch nền và tiểu não. Kí ức làm việc chủ yếu dựa vào vỏ não trước. Cùng đi sâu vào để hiểu rõ hơn các vùng não nào có liên quan đến trí nhớ.

Kí ức tường minh

Có 3 vùng não liên quan đến kí ức tường minh: hồi hải mã, tân vỏ não, hạch hạnh nhân.

Hồi hải mã

Hồi hải mã, nằm trong thùy thái dương của não. Đây là nơi hình thành và thành lập các kí ức theo từng giai đoạn để truy cập sau này. Kí ức giai đoạn là thứ mang tính tự truyện từ những sự kiện trong cuộc sống của chúng ta. Nó giống như buổi uống cà phê với một người bạn vào tuần trước.

Làm sao chúng tôi biết được điều này? Vào năm 1953, một bệnh nhân tên là Henry Molaison đã được phẫu thuật cắt bỏ hồi hải mã trong một cuộc phẫu thuật ở Hoa Kỳ để điều trị chứng động kinh của mình. Bệnh động kinh của ông đã được chữa khỏi và Molaison sống thêm 55 năm nữa. Tuy nhiên, sau cuộc phẫu thuật, anh ta chỉ có thể hình thành những kí ức theo từng giai đoạn kéo dài trong vài phút. Anh ta hoàn toàn không thể lưu trữ thông tin mới vĩnh viễn.

Do đó, trí nhớ của Molaison hầu như chỉ giới hạn trong các sự kiện xảy ra nhiều năm trước cuộc phẫu thuật của anh ấy, trong quá khứ xa xôi. Tuy nhiên, anh ta vẫn có thể cải thiện hiệu suất của mình trong các nhiệm vụ vận động khác nhau. Mặc dù anh ta không nhớ đã từng gặp hoặc thực hành chúng. Điều này chỉ ra rằng mặc dù hồi hải mã rất quan trọng để tạo ra kí ức. Nhưng nó không phải là nơi lưu trữ kí ức vĩnh viễn và không cần thiết cho kí ức vận động.

Nghiên cứu của Henry Molaison mang tính cách mạng vì nó cho thấy có nhiều loại trí nhớ tồn tại. Bây giờ chúng ta biết rằng thay vì dựa vào hồi hải mã, hoạt động học về vận động ngầm diễn ra ở các vùng não khác – hạch nền và tiểu não.

Tân vỏ não

Tân vỏ não là phần lớn nhất của vỏ não. Một tấm mô thần kinh tạo nên bề mặt bên ngoài của não. Tân vỏ não còn đặc biệt ở các loài động vật có vú bậc cao vì vẻ ngoài nhăn nheo của nó. Ở người, tân vỏ não liên quan đến các chức năng cao hơn như nhận thức cảm giác. Nó tạo ra các lệnh vận động, lí luận không gian và ngôn ngữ. Theo thời gian, thông tin từ những kí ức nhất định được lưu trữ tạm thời trong vùng hải mã có thể được chuyển đến tân vỏ não dưới dạng kiến thức chung – những thứ như biết rằng cà phê mang lại lợi ích cho tôi. Các nhà nghiên cứu cho rằng quá trình chuyển từ hồi hải mã sang tân vỏ não xảy ra khi chúng ta ngủ.

Hạch hạnh nhân

Hạch hạnh nhân, một cấu trúc hình quả hạnh trong thùy thái dương của não, gắn ý nghĩa cảm xúc với kí ức. Điều này đặc biệt quan trọng vì những kí ức cảm xúc mạnh mẽ rất khó quên. Ví dụ như: những kí ức liên quan đến xấu hổ, vui sướng, tình yêu hoặc đau buồn. Tính lâu dài của những kí ức này cho thấy rằng sự tương tác hoạt động giữa hạch hạnh nhân, hồi hải mã và tân vỏ não là rất quan trọng trong việc xác định độ “ổn định” của kí ức – nghĩa là nó được lưu giữ hiệu quả như thế nào theo thời gian.

Hạch hạnh nhân không chỉ thay đổi sức mạnh và nội dung cảm xúc của kí ức. Nó cũng đóng một vai trò quan trọng trong việc hình thành những kí ức mới liên quan đặc biệt đến nỗi sợ hãi. Kí ức sợ hãi có thể được hình thành chỉ sau một vài lần lặp lại. Điều này làm cho ‘sợ hãi học tập’ trở thành một cách phổ biến để điều tra các cơ chế hình thành, củng cố và nhớ lại trí nhớ.

Hiểu cách hạch hạnh nhân xử lí nỗi sợ hãi là rất quan trọng. Nó có liên quan đến rối loạn căng thẳng sau chấn thương (PTSD). Gây ảnh hưởng đến nhiều cựu chiến binh cũng như cảnh sát, nhân viên y tế và những người khác tiếp xúc với chấn thương. Lo lắng trong các tình huống học tập cũng có khả năng liên quan đến hạch hạnh nhân và có thể dẫn đến việc né tránh các nhiệm vụ đặc biệt khó khăn hoặc căng thẳng.

Các nhà nghiên cứu của QBI bao gồm Giáo sư Pankaj Sah và Tiến sĩ Timothy Bredy tin rằng việc hiểu cách hình thành kí ức sợ hãi trong hạch hạnh nhân có thể giúp điều trị các tình trạng như rối loạn căng thẳng sau chấn thương.

Xem thêm thông tin tại Phần nào của não bộ kiểm soát cảm xúc?

Kí ức tiềm ẩn

Có hai vùng não liên quan đến trí nhớ tiềm ẩn là: hạch nền và tiểu não.

Hạch nền

Các hạch nền là cấu trúc nằm sâu trong não. Nó liên quan đến một loạt các quá trình như cảm xúc, xử lý phần thưởng, hình thành thói quen, vận động và học tập. Chúng đặc biệt tham gia vào các chuỗi phối hợp của hoạt động vận động, khi chơi nhạc cụ, khiêu vũ hoặc chơi bóng rổ. Các hạch nền là những vùng bị ảnh hưởng nhiều nhất bởi bệnh Parkinson. Điều này thể hiện rõ ràng trong các cử động bị suy giảm của bệnh nhân Parkinson.

Tiểu não

Tiểu não, một cấu trúc riêng biệt nằm ở đáy não sau, nắm nhiệm vụ quan trọng nhất trong việc điều khiển vận động tinh, có thể kể đến như chúng ta dùng đũa hoặc nhấn phím đàn piano nhẹ nhàng hơn một chút. Một ví dụ được nghiên cứu kĩ lưỡng về khả năng học vận động của tiểu não là phản xạ tiền đình-mắt. Nó cho phép chúng ta duy trì ánh nhìn vào một vị trí khi chúng ta xoay đầu.

Kí ức làm việc

Vỏ não trước

Vỏ não trước (PFC) là một phần của tân vỏ não nằm ở phía trước của não. Nó là phần bổ sung gần đây nhất cho não của động vật có vú. Nó cũng có liên quan đến nhiều chức năng nhận thức phức tạp. Các nghiên cứu về hình ảnh thần kinh trên người bằng máy chụp cộng hưởng từ (MRI) cho thấy rằng khi con người thực hiện các nhiệm vụ yêu cầu họ lưu giữ thông tin trong trí nhớ ngắn hạn, chẳng hạn như vị trí của một tia sáng, PFC sẽ hoạt động.

Dường như cũng có sự tách biệt về chức năng giữa bên trái và bên phải của PFC. Bên trái tham gia nhiều vào bộ nhớ làm việc bằng lời nói. Bên phải hoạt động tích cực hơn trong bộ nhớ làm việc không gian. Điển hình như việc ghi nhớ nơi xảy ra tia sáng.

Dịch giả: Tâm lý gia Vân Anh

Văn phòng tham vấn tâm lí trên mây của Dự án Bảo hiểm sức khoẻ tinh thần xác định tầm nhìn và sứ mệnh của mình, hướng đến việc xây dựng môi trường học đường lành mạnh, hỗ trợ học sinh – phụ huynh – giáo viên nhận biết và phòng ngừa các khó khăn tâm lí.

Chúng tôi luôn muốn trở thành người bạn đồng hành chăm sóc sức khỏe tinh thần và bảo vệ tương lai của thế hệ trẻ Việt Nam hôm nay và cả mai sau.

Mọi thắc mắc xin liên hệ:

• Email: tamlyhocduong@major.edu.vn
• Fanpage: https://www.facebook.com/phongtamlitrenmay/
• Hotline: 0905.723.209
• Đăng ký tham vấn tâm lý: TẠI ĐÂY