Hướng nghiệp cho học sinh khi nào?

Trên thực tế hiện nay, rất nhiều người cho rằng, chỉ những học sinh cuối cấp THPT, tức các em học sinh lớp 12, mới là đối tượng cần được đầu tư và trọng tâm để tiếp cận các công tác Hướng nghiệp. Để rồi khi mỗi kì tuyển sinh về, các em học sinh lớp 12 lại cuống cuồng chọn trường, ngành. Vậy thời điểm nào bắt đầu hướng nghiệp cho học sinh là hợp lí?

“Đừng đợi nước đến chân mới nhảy”!

Trên các phương tiện truyền thông, thi thoảng chúng ta vẫn thường bắt gặp những thông tin nói về câu chuyện sinh viên ra trường không có việc làm, sự mất cân đối giữa số lượng sinh viên tốt nghiệp với nhu cầu thị trường. Sinh viên đại học tốt nghiệp nhưng không đáp ứng được nhu cầu tuyển dụng của nhiều công ty.

Trong một buổi phỏng vấn với ông Trần Anh Tuấn, Phó Giám đốc Trung tâm Dự báo nhu cầu nhân lực và Thông tin thị trường lao động TP HCM, ông chia sẻ rằng qua khảo sát tại một số trường đại học, tỷ lệ sinh viên học không đúng sở thích lên tới khoảng 60%, chỉ có 5% học sinh trong số đó có hiểu biết về ngành mình học.

Tại Việt Nam, việc lựa chọn nghề nghiệp của người trẻ phụ thuộc vào rất nhiều yếu tố bên ngoài thay vì mong muốn thật sự của sinh viên. Ví dụ như với bậc cha mẹ thường mong con đỗ các ngành được xã hội trọng vọng như bác sĩ, kỹ sư, quản lý,… để thỏa mãn tâm lý an toàn. Hoặc các bạn trẻ sẽ bị ảnh hưởng bởi xu thế thị trường, các bạn dễ bị ảnh hưởng bởi sự biến động của các ngành “Hot”, ngành mới nổi và đi theo số đông để học chứ không tìm kiếm ngành đúng sở trường của mình.

Liệu trong số những sinh viên được nói đến bên trên, hướng nghiệp cho học sinh đã tiếp cận được bao nhiêu em và đã tiếp cận đúng hay chưa?

Vậy “Hành trình vẽ đường cho hươu chạy” – Hướng nghiệp cho học sinh nên bắt đầu khi nào?

Ở các quốc gia phát triển, việc hướng nghiệp cho học sinh được bắt đầu từ rất sớm, ngay từ trong môi trường phổ thông. Thông thường, việc hướng nghiệp được tổ chức một cách bài bản thông qua trao đổi định hướng, chuyên đề giữa phụ huynh với HS, nhà trường với HS, đồng thời có cả các bài trắc nghiệm hướng nghiệp được thiết kế trên cơ sở khoa học… giúp các em đánh giá bản thân xem phù hợp với nghề nào. Các buổi nói chuyện với những người thành đạt cũng là một biện pháp hiệu quả.

Định hướng nghề nghiệp là điều tối cần thiết, cần được bắt đầu từ sớm. Từ định hướng, HS sẽ giải đáp được băn khoăn nên học ngành nào, thi trường nào… Các em HS cần quan tâm sớm hơn đến việc hướng nghiệp, tốt nhất là từ cuối cấp THCS, cần chú trọng cân nhắc khi chọn ban để học THPT, cần thay đổi quan niệm rằng phải học ĐH mới thành công…

Xem thêm Tầm quan trọng của việc hướng nghiệp

Hướng nghiệp cho học sinh được tiến hành ở ngay từ THCS, đặc biệt là đẩy mạnh hơn ở cuối cấp THCS là một điều phù hợp nhất với sự phát triển tâm lý ở học sinh. Ở lứa tuổi tiểu học, HS còn có những ước mơ trẻ con về nghề nghiệp, những mơ ước viển vông mang tính chất lãng mạn, cổ tích và anh hùng như trở thành siêu nhân để trừ gian diệt ác, trở thành cô tiên để giúp đỡ người nghèo, trở thành phi hành gia để bay vào vũ trụ…

Nhưng khi bước vào giai đoạn lứa tuổi thiếu niên, học sinh THCS bắt đầu suy nghĩ về nghề nghiệp một cách hiện thực, có tính đến những khả năng của bản thân, bắt đầu xuất hiện hành vi thu thập thông tin nghề nghiệp và bàn luận nghề nghiệp với bạn bè. Bắt nguồn từ đặc điểm tâm lý này mà học sinh THCS đã có sự thay đổi trong xu hướng học tập khi các em tập trung nhiều hơn vào các môn liên quan đến nghề nghiệp mà mình quan tâm.

Vì lẽ đó, giai đoạn này cần có sự tác động của công tác hướng nghiệp để có thể kịp thời điều chỉnh những xu hướng nghề không chín chắn và chưa phù hợp với học sinh. Bởi sự định hướng này ít nhiều ảnh hưởng và chi phối đến kết quả học tập, đến việc lựa chọn ban học khi lên THPT và đương nhiên điều này chi phối khá lớn trong việc xác định nghề nghiệp sau này.

Ý kiến của các chuyên gia

Các chuyên gia giáo dục cho rằng, thời điểm tốt nhất để hướng nghiệp cho học sinh là cuối lớp 9, đầu lớp 10.

“Hiện hầu hết trường học tại Việt Nam đều hướng nghiệp cho học sinh ở thời điểm cuối cấp ba, trong khi ở các nước phát triển như Mỹ… thời điểm sau cấp hai mới hướng nghiệp thường được xem là muộn” – Tiến sĩ Đào Minh Hồng, Phó trưởng khoa Quan hệ Quốc tế Đại học Kinh tế Tài chính (UEF) chia sẻ.

Giáo sư Ngô Bảo Châu cũng từng chia sẻ tại một hội thảo về thử nghiệm ước mơ nghề nghiệp. Theo giáo sư, thời điểm “vàng” để hướng nghiệp cho học sinh là cuối năm cấp hai, đầu năm cấp ba. Mốc thời gian này có thể chỉ mang ý nghĩa tương đối, nhưng việc trải nghiệm thực tế sẽ đem lại câu trả lời chính xác đâu là nghề nghiệp thực sự phù hợp với mỗi cá nhân.

Ông cho rằng, việc định hướng nghề nghiệp cho học sinh nên có sự tham gia của cả gia đình, xã hội. Nếu chỉ nhà trường làm công việc này sẽ không đủ thông tin cho các em lựa chọn trước ngưỡng cửa cuộc đời.

Tổng kết:
Đã từ lâu , định hướng nghề nghiệp cho học sinh trung học là một nhu cầu tất yếu của các em học sinh cũng như của phụ huynh các em. Đây là việc làm cần có sự chung tay góp sức của toàn xã hội, bởi việc định hướng nghề nghiệp tốt sẽ giúp phân bổ nguồn nhân lực hiệu quả cho các khối ngành nghề, giúp giảm tải tình trạng thất nghiệp như hiện nay.

Tác giả: Thanh Xuân

Hướng nghiệp PsyCare là chương trình giúp học sinh hiểu bản thân, hiểu về nghề nghiệp, phát huy năng lực, tạo ra sứ mệnh và thiết lập mục tiêu bản thân, xây dựng kế hoạch cho tương lai.

Mọi thắc mắc xin liên hệ:

• Email: psycare@major.edu.vn
• Fanpage: Hướng nghiệp Psycare – Major Group
• Hotline: 091.299.0490 (Ms. Loan Anh)